مسائل آموزشی و تربيتي

رویکردی های نو در سنجش و ارزشیابی جمعه نهم مرداد 1388 12:25

رویکردی های نو در سنجش و ارزشیابی

چرا ما نتوانسته ایم یک سیستم ارزشیابی مناسب طراحی کنیم ،در حالی که دانش آموزان ما در طول عمر تحصیلی خود « امتحان دادن » را پیش از هر کار دیگری تجربه کرده اند . به واقع لازم است مطالعه گسترده ای صورت گیرد تا بتوان سیستم ارزشیابی معتبر را جایگزین نظام ارزشیابی سنتی کرد.

- ارزشیابی و سنجش در روشهای سنتی ،دانش آموزان را در جهت ارائه پاسخهای صحیح از پیش تعین شده به کار وا می دارد

- ارزشیابی سنتی باعث ایجاد فاصله بین آموخته ها و واقعیتهای زندگی دانش آموز می شود

- آزمونهای سنتی به مجموعه های تضنعی غیر مستقیم و سوالات روشن «رفتاری »

روی می آورند که به سهولت قابل اندازه گیری اند.

- ازمونهای سنتی به دلیل ساختار خود به خواست و نیاز افرادی غیر از آزمون شونده پاسخ می دهند و اغلب به رتبه بندی کردن دانش آموزان می اندیشند . روش آنها بر نقاط ضعف آزمون شونده تأکید دارد و در مورد پیشرفت دانش آموز حساس نیست.(ویگنیز1993wiggins).

در حالی که ما نیازمند سیستم هایی از سنجش و ارزیابی هستیم که به هر دانش آموز به دیده ی حرمت نگاه کند ، باز خوردی مثبت و تکالیفی رشد دهنده به او ( دانش
آموز ) ارائه کند و باور داشته باشید که هر دانش آموز قابلیت رشد و پشرفت مدام را دارد .

سنجش و ارزشیابی معتبر دانش آموز را بر می انگیزد تا بیاموزد که چگونه یاد بگیرد . در چنین رویکردی یاد گیرنده ، فردی فعال ، ریسک پذیر و از تدریس به طور دائم بهره می گیرند . در این فرایند شایستگی فرد رشد می یابد و اعتماد به نفس او افزایش پیدا می کند .

در این صورت است که ارزشیابی پویا و رشد دهنده می شود . که همواره در فرایند آموزش جاری است و این معنای ارزشیابی « رشد دهنده » « پویا » و « مستمر » است.

اصطلاح سنجش را بیشتر به معنی آزمودن و امتحان گرفتن به کار گرفته ایم و از اصطلاح « ارزشیابی » به معنای داوری در مورد نتایج سنجش دانش آموزی استفاده کرده ایم . به عنوان مثال ؛

مواجه کردن دانش آموز ====> آزمون

نمره دادن معلم به دانش آموز ====> سنجش یا آموزش

قضاوت درباره ی نتایج آن =====> ارزشیابی

« ارزشیابی یک فرایند نظام یافته ( سیستماتیک ) برای جمع آوری ، تحلیل و تفسیر اطلاعات است تا تعیین شود که آیا هدف های مورد نظر تحقق یافته اند یا در حال تحقق یافتن هستند و به چه میزانی » ( گی – 1991 )

انواع ارزشیابی :

دامنه ارزشیابی از یک طرف آزمون های استاندارد و پایانی است ، که طی آن اطلاعات تحت شرایط یکسان و از پیش تعیین شده ای از دانش آموز جمع آوری می شود .

از طرف دیگر آزمون های سازنده و رشد دهنده ای است که در آن معلم به طور مستمر طی فعالیت های یکسان یا متفاوت اطلاعات از دانش آموزان جمع آوری می کند.

در ارزشیابی پایانی ، اطلاعات معلم از دانش آموز طی فعالیت های شخصی و یکسان و کنترل شده عمدتآً به صورت کتبی ( مداد – کاغذی ) انجام می شود . این اطلاعات مبنای قضاوت و ارزشیابی معلم به صورت نمره یا رتبه ( در حد انتظار – نزدیک به انتظار – احتیاج به تلاش بیشتر ) گزارش و در کارنامه دانش آموز ثبت می شود .

نتایج آن نقشی در برنامه ریزی درسی معلم ندارد ، زیرا معلم فرصت تصمیم گیری در جهت اصلاح و بهبود برنامه تدریس خود را ندارد .

اما اگر امتحان به طور مستمر انجام شود ، معلّم بر اساس تفسیر نتایج آن می تواند در مورد قدم بعدی خود تصمیم گیری کند . این شیوه ارزشیابی ( مستمر) به معلّم امکان اصلاح و تعدیل برنامه ی تدریس او را می دهد . بنابراین ، هم برای معلّم و هم برای دانش آموز سازنده و رشد دهنده است .

بنابراین با نگاهی عمیق می توان چنین استنباط کرد که :

« هدف ارزشیابی خدمت به آموزش است ، نه در کمین نشستن . برای غافلگیر کردن دانش آموز و محک زدن او با معیار آن چه «نمی داند » فرهنگ موفقیت را می توان با کاربرد روش صحیح در آموزش و ارزشیابی بر فضای کلاس غالب کرد .»

ویژگیهای ارزشیابی مستمر:

مشخصه ی اصلی سنجش پویا و رشد دهنده این است که به معلّم اطلاعات مستند و معتبری می دهد تا بر اساس آن اطلاعات بتواند مرحله ی بعدی تدریس خود را طراحی کند . برای هر دانش آموز قابلیت رشد و پیشرفت قایل است و برای آموزش هر دانش آموز برنامه خاصی را طراحی می کند.

از نتایج این سنجش برای مقایسه یا نمره دادن به دانش آموز استفاده نمی شود . امروزه این شیوه سنجش که تفاوت های فردی دانش آموزان را می پزیرد و به قابلیت رشد هر یک اعتقاد دارد ،در نظام های پیشرفته آموزشی مورد توجه قرار گرفته و نقطه ی عطف ارزشیابی معتبر شده است .

در سنجش و ارزشیابی رشد دهنده ،استفاده از نتایج ارزشیابی حداقل به اندازه جمع آوری آن ها اهمیت دارد . هر چه دانش آموزان بیشتر در فرایند آموزشی سهیم شوند بهتر و بیشتر می توانند آموخته های خود را در ابعاد مختلف گسترش دهند یا بهبود بخشند. به عبارتی دیگر شیوه ی آموختن را بهتر یاد می گیرند .

استفاده از فهرست مشاهدات و نمونه فهرست مشاهدات :

استفاده از فهرست مشاهدات ، روش ساده و سریعی است که از طریق آن معلم می تواند دانش آموز را در بسیاری از هدف های آموزشی که در آزمون های پایانی امکان پذیر نیست ، ارزیابی کند . و از نتایج آن در جهت بهبود فرایند آموزش دانش آموزان استفاده کند .

مرور فهرست ارزشیابی به معلم امکان می دهد تا نقاط ضعف مشترک دانش آموزان را در یابد .

با مقایسه ی فهرست مشاهدات یک دانش آموز در زمان های مختلف ، معلم به خوبی در می یابد که او در چه مواردی رشد کرده است و در چه مواردی به تلاش بیشتر نیاز دارد .

هیچ الگوی مشخص برای تنظیم فهرست مشاهدات معلم از فعالیت های دانش آموزان وجود ندارد . مهم این است که معلم به واقع در حدود انتظارات خود از دانش آموز حین انجام یک فعالیت معین ، آگاه باشد و فهرست را به هر شکلی که مایل است تنظیم کند .

نمونه فهرست مشاهدات ( ارزشیابی مهارت های دانش آموزان در زمان آموزی )

روش کار : معلم تعداد محدودی هدف آموزشی را در فعالیت یا هدف های مورد نظر تعیین می کند . و در ردیف های بالای جدول می نویسد . ( افراد کلاس را به طور تصادفی ارزشیابی می کند )

درس : بخوانیم و بنویسیم موضوع : گل زمان : اسفند ماه کلاس :اول ابتدایی

علایم قراردادی : +:عالی √ : خوب یا متوسط o: نیازمند تلاش

نام دانش آموز	نگرش1	نگرش2	نگرش3	نگرش4	نگرش 5	نگرش6	نظر معلم
میلاد	ü	ü	ü	ü	O	ü
مسعود	+	ü	ü	+	ü	+
یوسف	ü	ü	O	O	ü	ü
مبین	+	ü	+	ü	+	+
مهرداد	ü	+	ü	+	ü	ü
محسن	+	ü	O	ü	ü	O

چگونگی ارزشیابی براساس فهرست مشاهدات :

معیار ارزشیابی وابسته به دانش آموزان ( دانش آموز – محور ) براساس ارزشیابی کیفی عملکرد هر دانش آموز از طریق مقایسه وضعیت قبلی و فعلی خود او انجام می شود .

بنابراین آخرین قضاوت خود را که طبیعتآً بهترین آن هاست ملاک قضاوت قرار دهید و در صورتی که مشاهدات شما روند مشخص را در پیشرفت دانش آموز نشان نمی دهد ، براساس میانگین ارزشیابی های کیفی خود قضاوت کنید .

پروژه ، استفاده از پروژه ،مزایای استفاده از پروژه چیست؟

پروژه ی دانش آموزی به فعالیت هایی گفته می شود که بر اساس هدف های برنامه درسی طراحی و تا حدی پیچیده تر از تکالیف معمولی است و دانش آموزان به طور انفرادی یا گروهی آن را انجام می دهند .

تعیین موضوع و هدف از روش های پروژه ،می تواند فعالیت هایی برای دانش آموزان فراهم کند تا مهارت های بهتر زندگی کردن و توانایی برخورد با مسائل زندگی را کسب کند . برای اینکه این فعالیت ها به نتایج با ارزش خود برسند باید :

اولاً در مسیر صحیح هدایت شوند یعنی شناخت مسئله ،ارائه طرح ، تهیه گزارش و ارائه آن ، و ارزشیابی مستمر در حین انجام پروژه .

ثانیاً فرایند کار به درستی ارزشیابی شود .

ثالثاً باز خود ارزشیابی به دانش آموز ،سازنده و در جهت پیشرفت و رشد او باشد .

امّا وارد کردن «پروژه» در برنامه ی درسی دانش آموزان به خوبی می تواند خصلت جستجوگری و کنجکاوی دانش آموزان را ارضا کند و به معلّم فرصت می دهد تا با پذیرش تفاوت های فردی دانش آموز ، برای آنان فرصت مناسب ابراز وجود فراهم کند و اعتماد به نفس را در آنان رشد دهد .

مزایای استفاده از پروژه و تلفیق آن در برنامه ی درسی می تواند :

- فرصت تعادل و همکاری مثبت را در بین افراد در کلاس افزایش دهد

- اعتماد به نفس را در دانش آموزان مشکل دار ( تکالیف و امتحان های کتبی ) افزایش یابد .

- به دانش آموز فرست میدهد تا با انتخاب آزاد زمینه فعالیت ، استعداد خویش را شکوفا کند .

- به معلم این امکان را می آید تا در ارزیابی ، تفاوت های فردی دانش آموزان را در نظر بگیرند .

- دانش آموز در هنگام ارائه گزارش خود در کلاس مهارت نقادی و نقد پذیری را تجربه کنند .

- از طریق پژوهش مهارت حل مسئله ، انگیزه ی یادگیری در دانش آموزان تقویت می گردد .

- آموزش مبتنی بر پروژه می تواند تعمیق یادگیری را افزایش دهد . درک مفاهیم و اصول و توسعه مهارت های پیچیده در حل مسائل را بهبود بخشد و دانش آموزان با کمک یکدیگر اطلاعات کسب شده را با یک محصول کیفی عرضه نمایند .

چگونگی انتخاب موضوع پروژه برای دانش آموزان و راهنمایی معلّم .

پروژه به دانش آموزان حق انتخاب می دهد . تشویق دانش آموزان به استفاده از این حق انتخاب ، آنان را با اتخاذ تصمیم های مسئولانه آشنا می کند و توانایی تصمیم گیری را در آنان پرورش می دهد .

در این میان نقش معلّم به عنوان مشاور یا تسهیل کننده به خوبی خود رانشان می دهد .

معلم می تواند از موضوع پروژه به نفع آموزش دانش آموزان استفاده کند و به جای آنان که حاصل کار دیگران را به دانش آموزان انتقال دهد ، برای آنان شرایطی فراهم کند تا خود تجربه کنند که آن مفاهیم چگونه تولید شده اند .

موضوع پروژه می تواند توسط دانش آموز یا گروه های دانش آموزان و مشورت معلّم و دانش آموز انتخاب شود . درهر صورت مهّم این است که دانش آموزان و معلم هر دو از هدف پروژه کاملاً آگاه باشند ، به طوری که معلم بتواند انتظارات خود از دانش آموز را قبل از شروع به کار او ، فهرست کند . سپس دانش آموزان مراحل کار خود را مشخص کند .

ارزشیابی پروژه ی دانش آموزان .

1- مطلع ساختن دانش آموزان از حدود انتظارات خود از انجام پروژه ی آنان

2- اهداف و روند پروژه را به اطلاع والدین رساندن

3- دانش آموزان برنامه کاری خود را مشخص و زمانی را تایید معلم برای ارائه گزارش اعلام نمودن .

4- زمان مقرر حدود 5 الی 10 دقیقه برای هر دانش آموز یا گروه مشخص تا گزارش کار خود را ارائه کند .

5- بر اساس فهرست انتظارات خود و با نظر دانش آموزان ، آنان را قضاوت کنید یاری خواستن از آنان در قضاوت کردن در مورد ارائه گزارش دانش آموزان نه تنها توان قضاوت و داوری ، بلکه اعتماد به نفس را در آنان افزایش می دهد.

پوشه کارنما چیست ؟ (1)

یک پوشه ی کارنما مانند یک جورچین ( پازل ) ، مجموعه ی قطعاتی از کارهای دانش آموزان است که با اتصال آن ها می توان تصویر کامل و روشن تری از دانش آموزان به عنوان یک یادگیرنده مادام العمر به نمایش گذاشت .

پوشه می تواند شامل فهرست های ارزشیابی معلم ، گزارش کارهای دانش آموز، یادداشت های معلم ، گزارش های گردش های علمی و کارهای عملی و پروژه های دانش آموز باشد .

پوشه بیش از آن ها که قطعاتی اند از کارهای دانش آموزان باشد که بی هدف جمع آوری شده است ، مجموعه ای مشخص ، هدف دار و اگاهانه ی دانش آموز است که به او امکان می دهد تا توانایی های خود را از جهات مختلف به نمایش بگذارند . (1)«پوشه » یا «پوشه ی کار نما » فارسی شده ی واژه ی portfolio است .

چرا باید از پوشه کار استفاده کنیم ؟

1- دانش آموز از طریق ارائه کار خود از طریق پوشه ، فرصت پیدا می کند تامیزان توانایی ها و دانش خود را مستند سازد .

2- پوشه کار دانش آموز به او امکان می دهد تا شاهد رشد و پیشرفت خود باشد و اعتماد به نفس او را افزایش می دهد .

3- پوشه فرصت شناخت و اصلاح اشتباهات را به دانش آموز می دهد ، این کار توان ریسک کردن ، نهراسیدن از اشتباه ،جرأت پذیرش اشتباه و اصلاح آن را به او می دهد و به این ترتیب دانش آموز را در فرایند آموزش خود سهیم می سازد .

4- پوشه به دانش آموز فرصت می دهد تا بین آموخته های قبلی و جدید ارتباط برقرار می کند .

5- پوشه ی دانش آموز ابزاری برای تعامل با هم کلاسی ها ،معلّمان و والدین است

6- به معلّم امکان می دهد تا با اطمینان بیشتر و بر اساس دلایل مستند در مورد دانش آموز قضاوت کند .

7- به والدین امکان می دهد تا در جریان پیشرفت فرزندشان قرار گیرند ، نقاط قوت و ضعف او را بشناسند .

چه چیزهایی را باید در پوشه بگذاریم؟

در سال های اول و دوم ابتدایی تصمیم در مورد آن چه در پوشه ی دانش آموز گذاشته می شود ، با معلّم است ولی دانش آموز از دلیل انتخاب معلّم باید آگاه باشد .

1- تکالیف انفرادی و گروهی .

2- برگه های کتبی (مداد کاغذی ).

3- تکالیف گروهی در مدرسه .

4- گزارش های علمی .

5- نمونه ی کارهای هنری ، حاصل کارهای پروژه ای .

6- یادداشت ها، فهرست های ارزشیابی معلّم از دانش آموز .

به عنوان نمونه : زبان آموزی در کلاس اول :

توانایی دانش آموز را در خواندن از طریق ضبط آن روی نوار صوتی ثبت کنید . پس از گذشت چند ماه ، دوباره توانایی او را در خواندن روی همان نوار ضبط کنید . به این ترتیب در جریان پیشرفت او در خواندن قرار می گیرید. در اثر این مقایسه اعتماد به نفسی که در دانش آموز بوجود می آورید لذت می برید .

شیوه ی ارزشیابی پوشه ی کار

ارزشیابی بر اساس پوشه ی کار شیوه ی جدیدی است که هنوز جای خود را در بین سیستم های ارزشیابی به درستی پیدا نکرده است .

اما از دید کارشناسان و متخصصان یکی از بهترین شیوه های ارزشیابی مستمر پویا و سازنده است که به معلّم ، والدین و دانش اموز اطلاعات کافی از میزان پیشرفت و چگونگی آن به دانش آموز را می دهد و به معلّم در قضاوت با رجوع به پوشه ی کار دانش آموز آرامش خاطر را می دهد .

1- کار دانش آموز طی هر نوبت بررسی و ارزشیابی می شود . و به پوشه ی نهایی نمره داده می شود

2- یک نمره به کل پوشه داده می شود و این رتبه بر اساس معیارهایی که از پیش توسط معلّم و دانش آموز تعیین شده داده شود.

3- معلم راجع به پوشه اظهار نظر می کند ( باز خورد ) به این ترتیب والدین از پیشرفت دانش آموز خود آگاه می شوند .

4- در ارزشیابی پوشه از نظرات سایر دانش آموزان استفاده کنید .

معیار برای ارزشیابی پوشه ای

ارزشیابی پوشه ای ، ارزشیابی پویا و رشد دهنده ای است که هدف آن جمع آوری اطلاعات به منظور شناخت وضعیت فعلی دانش اموز و نیز کمک به رشد و پیشرفت اوست .

1- دقت در کار

2- نظم کار و نظافت ظاهری

3- خلاقت و نوآوری

4- شواهدی که حاکی از پیشرفت دانش آموز است

5- شواهدی که حاکی از توانای حل مسئله و توانایی انجام کار

6- توانایی کار در گروه

7- دقت در نوشتن ، زیبا نویسی .

8- کاربرد آموخته ها

بخش دیگر پوشه کار محتوای آن می باشد که همان نمونه کارها و محصولات دانش آموز است که توسط معلم در شناخت وضعیت یادگیری دانش آموز به کار آید . و نظر خود را (در مورد ارزیابی ) به صورت خیلی مختصر و با استفاده از علایم و عبارات توصیفی قابل فهم برای دانش آموزان مشخص کند .

نمونه ای از فهرست یک پوشه ی کار ( علوم تجربی و هنر پایه اول ابتدایی ) :

ردیف

موضوع درس

نمونه کار

تاریخ انتخاب

ملاک و معیار

ارزشیابی

علوم

هنر

قسمت های مختلف یک گیاه

نقاشی

25/11/86

16/12/86

ترسیم صحیح تست های یک گیاه

- استفاده از خطوط

-رنگ آمیزی

- نظافت و تمیزی

با مشاهده و دقت در گیاه و شناخت اجزاء آن به درستی رسم کرده است

در نقاشی و رسم آن از خلاقیت خود استفاده کرده و رنگ امیزی نیازمند دقت بیشتری است

آزمون عملکردی چیست ؟

آزمون عملکردی ، آزمون بسیار معتبری است که تأ کید بر فرایند های یاد گیری فراگیر در سطوح مختلف تحصیلی دارد . دلیل اصل توجه این شیوه در سنجش را « علاقه روزافزون به استفاده از اصول روانشناسی شناختی در کلاس درس و نیاز به پرورش فرایند عالی فکری و مهارت های تفکر انتقادی دانسته اند » ( ثرندایک و همکاران 1991 ) (Thormdike,canningham)

تکالیف و آزمون های عملکردی از قبیل انجام یک فعالیت مربوط به درس علوم تجربی ، برگزاری یک تئاتر دانش آموزی ، شیوه حل مسئله یا شرکت در ساختن یک قفسه کتاب برای کلاس و ... آموخته های فراگیر را در حیطه های مختلف در عمل به کار می گیرد و فراگیر طی انجام آن ، نشان می دهد تا چه اندازه در کاربرد آموخته ها تواناست .

چرا باید از آزمون عملکردی استفاده کرد ؟

در فلسفه آموزش سازنده ، رشد دهنده و پویا ، مهم ترین مسئله مشارکت دادن دانش آموز در تشکیل و تعیین هدف فعالیت هایی است که در فرایند یادگیری او به کار گرفته می شود . ( جان دیویی – 1983 )

فعالیت های عملی و آزمون عملکردی در برنامه سنجش به دانش آموز و والدین او این پیام مهم را می دهد که آموخته ها زمانی ارزش دارد که از محدوده ی ذهن خارج شده و عمل به کار گرفته شود .

این آزمون بر فرایند بیش از فرآورده نظر دارد و باعث می شود که دانش آموز یادگیری را در متن دنیای واقعی تجربه کند و نسبت به آن چه می آموزد احساس نیاز کند و رغبت بیشتری نشان دهد .

انواع آزمون های عملکردی :

1- آزمون عملکردی کتبی : بیشتر در مواردی که سنجش کاربرد دانش و مهارت کسب شده مورد نظر باشند بکار گرفته می شوند . مانند : طراحی سیم کشی یک اتاق .

2- آزمون شناسایی : روشی برای سنجش توانایی یادگیرنده در تشخیص ویزگی ها ، محاسن ، معایب و موارد استفاده امور از طریق برسی ، مشاهده و ..... مانند : پیدا کردن اشکال مداری که لامپ آن روشن نمی شود .

3- آزمون شبیه سازی : استفاده از فرصت هایی که زمینه تمرین و ممارست دانش آموزان را در موقعیت های مشابه با موقعیت های واقعی فراهم می کند تا توانایی های برخورد با امور و موقعیت های واقعی را بدست آورد . مثل : آموزش رانندگی در اتومبیل مشابه با اتومبیل واقعی .

4- نمونه کار : در روش نمونه کار که نزدیک ترین روش سنجش به عملکرد واقعی است .فراگیر در محیط طبیعی سنجش می شود برای مثال : آزمون رانندگی اتومبیل در شرایط واقعی

آزمون های عملکردی را چگونه ارزشیابی کنیم ؟

به طور معمول معلمان برای سنجش دانش آموزان در آزمون های سنتی ، بارم معینی برای جزئیات پاسخ هر سؤال تعیین می کنند و خیال معلم در مورد قضاوت به نحوه ی پاسخ دادن دانش آموز به سوال یا « غلط » است یا « درست » و نمره دادن به سادگی انجام پذیر است راحت می باشد .

در حالی که در آزمون عملکردی ، آزمون به صورت یک پروژه ی بلند مدت و زمان بر باشد دانش آموز زمان طولانی را صرف انجام آن می کند . سپس گزارش تهیه و در پایان در مقابل جمع آن را ارائه می کند. قضاوت در چنین فعالیتی به هیچ وجه قابل مقایسه با قضاوت در آزمون سنتی نیست .

نکته قابل توجه این است که آزمون عملکردی بدون در دست داشتن معیارها و استاندارهای ارزیابی از پیش تهیه شد ، معتبر نیست از طرفی « نشانگرها و معیارهای سنجش عملکرد برای دانش آموزان باید معنا دار ، ملموس و عملی باشد ، به طوری که دانش آموز بتواند مدام خود را با آن ها تطبیق دهد و اصلاح کند . ( هرمن ، آشباچر و ویترز1992).

تدوین معیارهای ارزشیابی در آزمون عملکردی :

کالیک ((kallick معتقد است که در هنگام تدوین استانداردهای ارزشیابی آزمون عملکردی دانش آموز باید فعالانه مشارکت داشته باشند یکی از عواملی که انگیزه یادگیری را در دانش آموز تقویت می کند ، کشف توانایی ها و موفقیت های فردی است . تعیین ملاک و سنجش میزان موفقیت دانش آموزان باید حاصل هم فکری معلم و دانش آموز باشد .

بعضی از علمای آموزشی معتقدند که نمره ی نهایی هر دانش آموز باید میانگین دو نمره باشد . یکی نمره ای که به میزان رشد یک دانش آموز در مقایسه باخودش به او داده می شود دو دیگری نمره ای که بر اساس مقایسه با استاندارد های از پیش تعیین شده به او تعلق می گیرد . یعنی یک نمره ی « تلاش » دانش آموز و دیگری نمره ی «نتیجه ی کار » اوست . در هر صورت معلم و دانش آموز از مطالعه و بررسی استانداردهای از پیش تعیین شده نشانگرها و معیارها ، چیزهای زیادی یاد می گیرند که می توانند آنها را مدل یا هدف خود قرار دهند.

حاصل ارزشیابی ( قضاوت کیفی ) را با استفاده از عباراتی مثل : عالی ، خوب ، متوسط ، یا در حد انتظار ، نزدیک به انتظار ، نیاز به تلاش بیشتر بیان کنند . در برنامه های جدید ارزشیابی هیچ دانش آموزی مردود نمی شود .

وقتی دانش آموز پایین ترین نمره را می گیرد ، به این معنا تعبیر می شود که او در شروع یادگیری است .

ارزشیابی پایانی و ویژگی های شاخص آن :

ارزشیابی پایانی معمولاً در پایان هر دوره ی آموزشی انجام می شود و معلم با استفاده از آن ، آن چه را دانش اموز طی دوره آموخته اند ارزیابی می کند . به این نوع ارزشیابی ، ارزشیابی مجموعی یا تراکمی هم می گویند .

هدف ارزشیابی پایانی سنجش دانش آموز به هدف نمره دادن ، اتخاذ تصمیم های مختلف در مورد ارتقای او به کلاس بالاتر ، رتبه بندی یا اعطای امتیازات معینی مثل اجازه ی ورود به مدارس نمونه و ... است.

آن چه این ارزشیابی را به طور خاص از ارزشیابی تکوینی ( مستمر و رشد دهنده ) متمایز می سازد نحوه ی استفاده از نتایج آن است . برخلاف ارزشیابی تکمیلی ، نتایچ ارزشیابی پایانی نقشی در مرحله بعدی آموزش دانش آموز ندارد .

بنابراین اصلی ترین تفاوت ارزشیابی تکوینی و ارزشیابی مجموعی در نوع استفاده معلم از اطلاعاتی است که جمع آوری می کند .

ویژگی های شاخص ارزشیابی پایانی :

1- ارزشیابی پایانی یک ارزشیابی مجموعی و کلی از آموخته های فرا گیران است .

2- ارزشیابی پایانی به طور محدود توانایی نسبی دانش آموز را در برخورد با مسائل ، زمانی که او در شرایط کنترل شده ای قرار می گیرد می سنجد.

3- آگاهی دانش آموز از وجود ارزشیابی پایانی او را وا می دارد تا نسبت به دقت ، صحبت و پی گیری آن چه فرا می گیرد حساسیت بیشتری نشان دهد و به عبارتی ، خود را برای گذراندن آزمون در شرایط کنترل شده آماده سازد .

4- در خارج از سیستم آموزشی ، دانش آموز به عنوان یک شهروند متغاضی کار مجبور است در شرایط کنترل شده ای به پرسش هایی پاسخ دهد این گونه ارزشیابی دانش آموز را به تمرین در برخورد با چنین موقیت هایی وا می دارد .

5- آزمون پایانی یکی از ابزارهای مناسب در سنجش دانش آموز و قضاوت در مورد حدود توانایی های اوست.

چند گزینه ای

1)عینی یا بسته پاسخ جور کردنی

صحیح و غلط

تقسیم بندی آزمون پایانی تکمیل کردنی

2) آزمون تشریحی یا باز پاسخ گسترده پاسخ

محدود پاسخ

3) آزمون های کوتاه پاسخ

در تصحیح آزمون های عینی ، نظر شخص مصحح دخالت نمی کند . و برای معلمان بسیار آشناست .

اما آزمون های ذهنی که به آزمون های تشریحی یا انشایی معروف است و نظر معلم در تصحیح آن ها تأثیر گذار است . به دو دسته : گسترده پاسخ و محدود پاسخ دسته بندی می شود .

حد وسط این دو گروه ، آزمون های کوتاه پاسخ است که پاسخ آن ها بسیار کوتاه ، در حد یک کلمه ، عبارت ، عدد یا علامت است .

باز خورد فرا شناخت گرایانه چیست ؟

بسیاری از متخصصان فن آموزش معتقدند که زمانی که فراگیر بتواند آن جه را در یک موقعیت فرا گرفته است ، در موقعیت متفاوتی بکار برد ، یعنی توان انتقال آن آموخته را داشته باشد ، یاد گیری اتفاق افتاده است . به عبارتی دانش آموز به « فرا شناخت » رسیده است .

سهیم کردن دانش آموز در ارزشیابی کار خود ، باعث می شود که نه تنها از اشتباه کردن نهراسند ، بلکه برای اصلاح اشتباهات خود بیاندیشیند و آگاهانه تصمیم بگیرند و یاد بگیرند که در مورد کار خود با دیگران آگاهانه قضاوت کنند .

بازخوردها فراشناخت گرایانه به دانش آموز اجازه می دهد تا استراتژی های تفکر خود را سازماندهی و ارزیابی کند .

برای رشد توان « فراشناختی » ، دانش آموزان باید در طی آموزش های مستمر به ارزیابی کار خود وا داشته شوند تا نقاط ضعف و قوت خود را بشناسند و با استفاده از اطلاعاتی که جمع آوری می کنند وضعیت خود بهبود بخشند .

برای آنکه « باز خورد » در فرایند آموزش به درستی اتفاق افتد ، باید معلمان را با شیوه های مختلف اجرایی آن آشنا کرد.

به طور کلی باز خورد ممکن است به سه صورت اتفاق افتد :

1) باز خورد معلم به دانش آموز

2) باز خورد در جریان آموزش

3) باز خورد دانش آموز به خودش ( خود ارزشیابی )

منابع : رستگار، طاهره ، (1382) ، ارزشیابی در خدمت آموزش ، تهران : انتشارات موسسه ی فرهنگی منادی تربیت .

دکتر احمدی ، شکوهی ، سیاه پشت ، چابک و رحمانی ، (1384) ، مجموعه راهنمای طراحی و اجرای فعالیت های مکمل و فوق برنامه در دوره ابتدایی ، تهران : انتشارات آزمون نوین .

نوشته شده توسط عدیل کوهی | لینک ثابت |

شناخت کودک در کلاس و شیوه ی ارزشیابی پویا جمعه نهم مرداد 1388 12:17

به نام خدا

مقدمه

رفتارهای کودک یک علت خاص ندارد، بلکه رفتارهای نامطلوب ،پدیده های چند عامل می با شند،زیرا رفتار، یک سیستم پیچیده وبسیط است . بنا برین عدم تامین نیازهای اساسی دانش آموزان در غالب موارد می تواند مقدمه ای بر بروز اختلالات روان تنی در آنان گردد.اختلالاتی که دارای منشاءِ روحی بوده ولی آثارشان درجسم ظاهر می گردد. حالتهایی مانند تیک(پرش عضلاتی عضله چشم ) پیچ و تاب دادن به عضلات صورت و گردن ،تکان دادن سر تکان دادن پا و سایر حالت هایی که فرد در زندگی ممکن است نشان دهد دال بر اختلال در سیستم روانی کودک است.در این مقاله سعی بر آن شده است تعدادی از اختلالات شایع که اکثریت کودکان با آن موجه و گریبانگیر آن هستند بطور اجمال بررسی گردد.

امّا به عنوان معلّم باید عمیقاَ باور داشته باشیم که تعلیم و تربیت فرایندی بسیار پیچیده و مشکلی است که ساده انگاشتن آن فا جعه ای عظیم و اجتماعی به بار می آورد.در نگرشی به تفاوت عمده و اساسی انتقال دانش در کلاس های سنتی ،نقش معلّم بعنوان انتقال دانش به دانش آموزان (یک جانبه)بود ولی در کلاس های امروزی(ساخت گرا) انتقال دانش ،در سه جهت حرکت کند

- از معلّم به دانش آموز

- از دانش آموز به دانش آموز

- از دانش آموز به معلّم

بر اثر همین ایده ،انتقال زمانی اثر بخش است که دانش آموز، دانش کسب شده را در موقعیت جدید یا نا آشنا بکار برد از طرفی ارزشیابی باید فرهنگ موفقیت را در کلاس ما حاکم کند و این تفکر باید در ضمیر نهان همه ی ما معلّم ها نهادینه شود .بر اساس تفاوت های به دانش آموزان اعتماد به نفس بخشد

آنچه مهمترین ویژگی معلّمان سده حاضر به شمار خواهد رفت ،تفکر خلاق ،هدایت فرا گیرندگان به دانش و تولید آن و راهنمایی در زمینه فرایند یاد دهی و یاد گیر است ،به عبارت دیگر مربیان و معلّمان دلسوز با عملکرد خود در روند تدریس و یاد دهی ،جرقه زدن و ایجاد سوال در میان فرا گیران و وادار نمودن به احیای فکر و واداشتن به اندیشیدن است . مصداق این آیه ای که خداوند در قران کریم می فرماید : « یخرجهم من الظلمات الی النور باذنه و یهدیهم الی صراط المستقیم..»

« مردم را از تاریکی های گوناگون بیرون کشید به اذن و راهگشایی خداوند آنان را به صراط مستقیم هدایت می کند»

عنوان مقاله:

شناخت کودک در کلاس و شیوه ی ارزشیابی پویا

تعیین و تبیین وسعت اختلالات شایع در میان دانش آموزان برای معلمان و مربیان کار چندان ساده ای نیست بنابراین با برخوردهای صحیح و منطقی و مشاهده همه جانبه ی رفتار و کردار و رابطه ای تنگاتنگ با انها و بخصوص مطالعه ی زندگی گذشته و حال انها در زمینه ی نارسایی ها از یک طرف و سنجش اولیه ( بدو ثبت نام در مدارس ) کودکان می توانند راهکارهای ارزنده و مفید در جهت شناخت هر چه بهتر مشکلات و ناراحتی های جسمانی و روانی آنها را در اختیار معلم مربوط قرار دهد . در این مقاله سعی بر آن شده است که چکیده ای از انواع اختلالات ، اعم از اختلالات بینایی ، شنوایی ، دهان و دندان ، لکنت زبان ، و عوامل همچون سوءِ تغذیه بر یادگیری کودکان تأ ثیر می گذارد . از منابع گوناگون جمع آوری و به رشته ی تحریر در آورده شود .

در بعد دیگر این مقاله حدالمقدور سعی بر آن شده که اهداف تعلیم و تربیت پویا را با رویکردی جدید در ارزشیابی معرفی و با روی آوردن به آموزش معتبر ، ارزشیابی معتبر را ترویج کرد .

بنابراین از کاربردهای مهم و اساسی ارزشیابی، گرفتن باز خورد به معلم ، دانش آموز و والدین است که کمتر مورد عنایت قرار گرفته است .

امید است که استادان و صاحب نظران با راهنماییهای خویش به صورت مستقیم و غیر مستقیم ما را در انجام رسالت معلمی خویش یار و یاور باشند .

اختلالات بینایی :

بینایی مهم ترین حس انسان است نه تنها به این علت که در ارتباط با محیط خارج از بدن نقش مهمی دارد ،بلکه از اینرو که اختلال دید ،سبب کاهش یاد گیری نیز می شود. شخص با حس بینایی می تواند محافظت از خود ،حفظ تعادل ، داشتن خلاقیت و بالاخره

، از دیدن محیط اطراف خود لذت ببرد .

رعایت نکات زیر در مواظبت از چشم ضروری است :

- نمالیدن دست آلوده به چشم و شستشوی مرتب با آب و صابون.

- استفاده از حوله شخصی و تمیز به هنگام خشک کردن صورت خود.

- مطالعه در زیر نور کافی و خود داری از خواندن نوشته های ریز.

- خواب و استراحت به موقع در تاریکی تا اعصاب چشم به خوبی استراحت کند.

- از خیره شدن به نور شدید مثل لامپ های پر نور و خورشید خود داری گردد.

- مصرف غذا های دارای ویتا مین A و پروتئین در حفظ و سلامتی چشم اهمیت بسزایی دارد .

بنا براین علایمی که شخص ( معلمان و مربیان ) با دیدن ان علائم متوجه اختلالات در دستگاه بینایی میگردند عبارت اند از :

- اگر اشیاءِ و نوشته ها را در فاصله معمولی به خوبی نتوان مشاهده نمود و یا هنگام نگاه کردن به انها احساس ناراحتی کرد.

- اگر هنگام غروب آفتاب نتوان به خوبی دید ( بخصوص در این مواقع احساس سر درد داشته باشد )

- اگر احساس شود که چشم زود خسته می شود.

- اگر چشم سوزش و خارش داشته باشد .

- اگر صبح ها هنگام بیدار شدن در گوشه ی چشم ترشحاتی جمع شود .

با مشاهده علایم مذکور لازم است به چشم پزشک مراجعه و توسط متخصص چشم معاینه گردد

عمده ترین اختلالات بینایی در دانش آموزان شامل :

نزدیک بینی : در چنین افراد اشعه نورانی که به چشم می تابد جلوتر از شبکیه ، تصویر ایجاد می شود .

دوربین : در افراد دوربین ، اشعه های نورانی که بطور موازی به چشم می تابد در عقب شبکیه تشکیل تصویر ایجاد می شود. که این اختلال گاهی علل ارثی دارد .

آسیتگماتیسم :این عارضه از عیوب انکساری چشم است . در این عارضه تصویر یک نقطه همان یک نقطه درک نمی شود . بلکه از یک نقطه از هر جسم خارجی ، دو خط افقی دیده می شود . دانش اموزان مبتلا به استیگماتیسم، اغلب سر را به کتاب یا تصویر نزدیک می کنند . سر درد دارند و چشم را هنگام مشاهده تصاویر ظریف می مالند.

اختلالات شنوایی:

گوش اندام شنوایی انسان بوده و وظیفه آن دریافت امواج صوتی و حفظ تعادل بدن است.

اهم رعایت نکات بهداشتی گوش :

- از شنیدن صداهای بلند خود داری شود .

- همیشه گوش را پاکیزه و تمیز نگاه داشت .

- از وارد کردن جسم نوک تیز به گوش پرهیز شود .

- عوارضی چون ترشح از گوش، خارش ، درد، وز وز گوش از علایم بیماری گوش است .

- هنگامی که دانش آموز برای بهتر شنیدن، دست خود را پشت گوش می گذارد لاله ی آن را به جلو خم می کند.

- هنگامی که دانش آموز یک طرف سرش را به سمت شخص صحبت کننده بر می گرداند تا از گوش سالم خود برای شنیدن کمک بگیرد .

- وقتی که دانش آموز هنگام پاسخ دادن به گفته های شفاهی معلم ، رفتاری غیر عادی بروز می دهد .

- به شرکت درفعالیت های کلاس و بحث و گفتگوی کلاسی علاقه ای ندارد در پاسخگویی به سوالات معلم و هم شاگردی های خویش اهمیت نمی دهد .

- نظم کلاس را رعایت نمی کند . و با انجام کارهای دیگر وقت خود را در کلاس می گذارند .

- در تکلم کندی دارد . لغات و عباراتی بکار می برد که ویژه ی سنین پایین تر است.

معلم خوب کسی است که با مشاهده دانش آموزی که دارای رفتار نامناسب یا عقب ماندگی درسی است ، فوراً علت را به حساب بد بودن یا تنبلی او نگذارد . بلکه با علاقه مندی در پی یافتن مشکل اصلی وی برآید و در این راه از حداکثر امکاناتی که در اختیار اوست استفاده نماید .

اختلالات دهان و دندان :

امروزه ثابت شده است که اکثر ناراحتی ها و بیماریهای دهان و دندان ، علت میکروبی دارد و عامل اصلی آنها میکروبهایی هستند که در اثر عدم رعایت بهداشت دهان و دندان تکثیر می یابند.

دو بیماری مهم ، یکی پوسیدگی دندان ها و دیگری نسوج دور دندان ها ، عامل عمده در از دست رفتن دندان ها و عدم سلامت آن هاست .

نکاتی که در بهداشت دهان و دندان ها باید رعایت گردد به شرح زیر است :

- لازم است دندان ها شب ها قبل از خواب مسواک شوند .

- از مسواک مخصوص به خود استفاده گردد تا از انتقال میکروب ها جلوگیری شود .

- از مصرف زیاد قند یا شیرینی و بیسکویت خوداری شود زیرا اسیدهای تولید شده در اثر تخمیر شیرینی به دهان ها چسبیده و یا در فاصله دندان ها قرار می گیرد. و باعث پوسیدگی دندان ها می شود .

- توجه به تغذیه صحیح و سودمند ، بخصوص در سنینی که دندان ها رشد می کنند استفاده از منابع غذایی حاوی ویتامین های D,A ، کلسیم و فسفر که در سبزی و میوه جات وجود دارد یکی از نکات مهم و اساسی است .

اختلا لات وضعیتی در اندام ها :

در بسیاری از اوقات اختلالات وضعیتی در اندام دانش آموزان مربوط به طرز نشستن ، ایستادن و راه رفتن غلط در بین آن هاست که عوامل زیر را در این امر موثر می دانند :

- شرایط نامناسب آموزشگاه از قبیل تهویه و نور غیر کافی و میز و صندلی نامناسب

- پوشیدن لباس نامناسب که روی شانه ها فشار وارد آورد . کفش های ناراحت و پاشنه بلند .

- عدم فعالیت های ورزش بحد کفایت .

- حمل اشیاءِ سنگین مانند حمل کیف پر از کتاب که در یک طرف بدن آویخته شود.

- بعضی از بیماریها از قبیل راشی تیسم ( نرمی استخوان )

دانش آموزان در مدرسه مدت بیشتری از وقت خود را در حالت نشسته می گذرانند بنابراین صندلی متناسب با سن دانش آموز در کلاس درس الزامی است . تا کودک هنگام نشستن باید کاملاً در عقب صندلی قرار گیرد تا بتواند فرو رفتگی طبیعی پشت خود را حفظ کند و تکیه گاه کافی برای ران ها داشته باشد.( منبع: پریوش حلم سرشت ، اسماعیل دل پیشه ، آبان ماه،1377- بهداشت مدارس ، انتشارات چهر)

تاثیر سوءِ تغذیه بر یادگیری کودکان:

تغذیه سالم در هر سنی مهم است . اما برای کودکان در حال رشد ،مخصوصاً آنهایی که در یاد گیری دروس خود مشکل دارند ، مهم تر است .

حافظه انسان در سنین 7 تا 10 سالگی به حد اعلای قدرت خود می رسد و می تواند بیش ترین مطالب را فرا گیرد برای همین است که از قدیم این سن را سن یادگیری نامیده اند کودکانی که در سنین مدرسه قرار می گیرند از نظر وضعیت تغذیه ای یکی از مهم ترین دوران زندگی خود را می گذرانند . تغذیه نا کافی در توانایی آنی یادگیری هر کودک در کلاس درس اثر می گذارد دانش آموزی که صبحانه نخورده است در ساعت 9 تا 10 صبح به میزان قابل توجهی دچار افت قند خون می شود و استعداد یادگیری او بویژه در درس هایی ( مثل ریاضی ) که به تفکر و اندیشه نیاز دارند کاهش می یابد چنین دانش آموزی ممکن است دچار افت تحصیلی و بیزاری از مدرسه نیز بشود .

تحقیقات نشان داده است که با درمان کم خونی ، میزان موفقیت در یاد گیری نسبت به قبل افزایش می یابد. ولی به حد طبیعی نمی رسد. در مناطقی که آب آلوده است و وضعیت بهداشت محیط در سطح مطلوب نیست ، ابتلا به بیماری های عفونی و انگلی موجب سوءِ تغذیه پروتئین اتلاف انرژی می شود که روی جذب آهن اثر دارد.

کمبود ید نیز بر یادگیری و افزایش مهارت های فکری و ذهنی اثر غیر قابل تردید دارد. منابع ید عبارت اند از : غذاهای دریایی مثل ماهی و... نمک ید دار . مصرف کم مواد غذایی فیبر دار و یبوست مزمن نیز باعث بی حوصلگی ، تأخیر و اختلال در یاد گیری می شود .

وجود محتویات دفع نشده در روده ی بزرگ که فلور میکروبی گسترده و متنوعی دارد سبب تجزیه ی بعضی مواد و ایجاد مواد سمی مختلف می شود که این مواد به طور مجدد جذب بدن می شوند و موجب مسمومیت بدن و اخلال در یاد گیری می گردند .

عدم رشد فیزیکی مناسب ، کودک را از امکان یادگیری در بهترین شرایط محروم می نماید. ( Raimbult.1979.P.86 )

در کنوانسیون حقوقی کودک ،حق تغذیه به عنوان یکی از حقوق بنیادی کودکان به رسمیت شناخته شده است . بنابراین ، باید در مدارس ابتدایی مشکل سوءِ تغذیه بعضی کودکان نیازمند را بر طرف کرد که به تبع آن بسیاری از مشکلات مربوط به سلامت آن نیز پی گیر خواهد شد . منبع:نشریه ی ما خانه آموزشی و تربیتی مجله پیوند ، 356-خرداد ماه 1388 انتشارات انجمن اولیا و مربیان جمهوری اسلامی ایران .

اختلالات در لکنت زبان:

لکنت زبان به ندرت پس از سن 7 سالگی شروع می شود و اکثریت مبتلایان بدون درمان بهبود پیدا می کنند . حدود یک درصد کودکان مدرسه دارای این نقص گفتاری هستند به نظر مورلی (1975م) حدود یک در هزار نفر از کل افراد کره ی زمین ، لکنت دائمی دارند .

مطالعات متعددی درباره ی زمینه های خانوادگی مبتلایان به لکنت انجام گرفته است. این خانواده ها معمولاً دارای ویژگیها چون استبداد ، مراقبت بیش از حد ، انضباط و نظارت بیش از اندازه (شدید) ، کمال جویی و مخالفت های مداوم از طرف والدین می باشند .

قابل توجه است که افراد لکنتی در صحبت گروهی ، آواز خواندن ، حرف زدن با دوستان و یا در تنهایی و درد دل کردن با حیوانات اشکال کمتری دارند ، در حالی که مواقع دیگر ممکن است این حرف زدن با کج کردن و انقباض عضلات صورت ، گره کردن مشت و بستن چشم ها همراه شود . لکنت موجب اضطراب و خجالت فرد مبتلا می شود .

درمان لکنت زبان:

نخستین اصل ، بی توجه بودن والدین به نوع گفتار کودک است . آنان باید از وادار کردن طفل به حرف زدن واضح و شمرده و یاری کردن او در هنگام صحبت کردن و ادای کلمات به جای او ، وادار ساختن کودک به حرف زدن واضح و شمرده جداً پرهیز کنند . بدین ترتیب فشار و ناامینی ، تا حد ممکن کاهش می یابد . آن گاه می توان بوسیله ی گفتار درمانی در رفع لکنت او تلاش نمود .

روش موفق عبارتند از « گفتار سیلابی زمان دار » که در آن به کودک آموخته می شود هنگام صحبت کردن همه ی سیلابها رابه یک اندازه جدا از هم ادا کند .

منبع: راهنمای عملی – پزشکی تخصصی کودک برای معلمان ، کودک و مدرسه ، ترجمه : دکتر شکوه نوابی نژاد ، انتشارات رشد 1371.

نوشته شده توسط عدیل کوهی | لینک ثابت |

اختلالات املا نويسي سه شنبه ششم مرداد 1388 19:0

اختلالات املا نويسي

بيشترين و مشخص ترين اختلالات مربوط به املا نويسي در ميان بعضي از دانش آموزان پايه ي اول ابتدايي به صورت جدي خود را بروز مي دهد و عوامل گوناگوني در آن دخالت دارند كه عبارتند از:

1- نارسانويسي

2- وارونه نويسي و قرينه نويسي

3- ضعف حافظه ديداري

4- ضعف در تميز ديداري

5- بي دقتي

6- آموزشي

درمان نارسانويسي

- در اختيار قرار دادن روان نويس براي رسم خطوط

- تهيه وايت برد كوچك براي نقاشي و رسم خطوط

- اصلاح وضع نشستن كودك

- راست قرار دادن كاغذ و دفتر

- اصلاح قلم به دست گرفتن و انتخاب نوع مداد

- تقويت عضلات انگشتان به كمك خمير بازي، مچاله كردن كاغذ، استفاده از قيچي و بريدن كاغذ، باز و بسته كردن دكمه، زيب، بند كفش، ورزش انگشتان، رسم خطوط بر روي شن و ماسه، رسم خطوط موازي بين دو خط داده شده، پر كردن شكل نقطه چين، رسم خطوط با گواش، رنگ و آبرنگ، نوشتن بين دو خط.

تقويت هماهنگي چشم با دست، با روش ها و تمرين هاي:

تعقيب خطوط با چشمان بدون استفاده از مداد يا انگشت و مشخص نمودن آن ها به شكل زير

در حلقه انداختن توپ، ماهيگيري، تيراندازي، پيچاندن نخ دور قرقره، حمل استكان يا ليوان با آب، بريدن اشكال و ... كه مي توان به صورت عملي در محيط آموزشي با دانش آموزان كار كرد تا مهارت لازم را بدست آورند.

راه هاي تقويت حافظه ديداري:

1- نشان دادن تصاوير و خواستن شرح هر يك.

2- نشان دادن تصويرهاي مركب و پيچيده و طرح سوالات جزئي از آن ها.

3- نشان دادن وسايل و پنهان كردن يكي از آن ها.

4- تغيير محل دانش آموزان و تشخيص جاي آن ها.

5- تهيه كارت واژگان كلمات دشوار .

به عنوان مثال: شناسايي حرف آخر كلمات روبرو مشابه با كلمه ي داده شده:

توانايي و افزايش تميز ديداري

هدف تشخيص تفاوت اشكال با يك ديگر و علامت زدن آن به عنوان مثال:

تشخيص يك كلمه از ميان چند كلمه

هدف افزايش تميز ديداري (تفاوت ها) و افزايش دقت ديداري در خواندن. به عنوان مثال:

ادراك نقش در زمينه

1- تشخيص تصوير مورد نظر از ميان تصاوير

هدف: تميز نقش از زمينه ، در اين فعاليت كودك بايد با ادراك بينايي خود نقش و زمينه را از يك ديگر تميز دهد.

2- يافتن حروف درهم از جدول با كلمات داده شده.

هدف: تميز نقش از زمينه، افزايش ديد همگرا و واگر، تركيب و كلمه سازي

3- اكمال ديداري:

تشخيص واژه يا كلمه از نقطه چين و درك آن به عنوان يك كل.

4- هماهنگي ديداري حركتي:

هدف : تميز ديداري، توالي ديداري، تعيين محل و موقعيت، ادراك بينايي حركتي.

توضيح: از كودك خواسته مي شود كلماتي كه در خانه ي سمت راست مي بيند در خانه سمت چپ پيدا كرده و بنويسد.

در پايان اين بحث مي توان اذعان كرد كه شماري از كودكان نمي توانند آن چه را كه از تك تك حروف يا ترتيب توالي آن از طريق ديدن به خاطر سپرده اند، حفظ كنند.

كودكي كه در تصوير پردازي دوباره ي حروف با اشكال روبروست، به سبب آن نمي تواند از كلمه ها تصوير روشني در ذهن داشته باشد،‌ هنگام هجي كردن كلمه ها مرتكب خطاهاي بزرگي خواهد شد. از سوي ديگر، كودكي كه كلمه ي «درخت» را «ردخت» يا كلمه ي «مادر» را «مارد» مي نويسد. احتمالا در حافظه ترتيب ديداري اختلالي دارد. يا از ترتيب صحيح حروف كلمه اطلاع ندارد.

كودكاني كه به مسائل حافظه ي ديداري دچارند، در ذخيره سازي تصوير ديداري كلمه براي بازيافت ديداري بعدي با اشكال روبرو مي گردند، اظهار مي شود كه هدف اصلي از آموزش اين گونه كودكان اين است كه تصوير پردازي دوباره ي حروف و كلمه ها براي آنان آسان شود. كاستي هاي حافظه ي ديداري بيشتر اوقات از طريق شيوه ي همزماني حركت، ديدن و شنيدن اصلاح مي شود.

منابع:

- دكتر مصطفي تبريزي ، آرزو احمدايي، 1385، روان خواني (تقويت مهارت هاي روان خواني)، تهران، انتشارات مينا

- ماهنامه آموزش رشد آموزش ابتدايي، سال پنجم دي ماه 1380، بدخطي و خوش خطي در دانش آموزان.

نوشته شده توسط عدیل کوهی | لینک ثابت |